Bij extreme hitte denken we al snel aan ouderen, jonge kinderen en mensen met een chronische aandoening. Terecht, maar daarmee is de risicogroep nog niet compleet. Juist mensen met een psychische aandoening kunnen bij warmte extra kwetsbaar zijn, terwijl zij in de praktijk vaak pas laat in beeld komen. Het RIVM noemt mensen met een psychische aandoening expliciet als groep die kwetsbaar is voor extreme hitte of hittegolven.

Dat maakt de waarschuwing van artsen Tessa Molenaar en Linde Klaver extra relevant. In een recent artikel van Zorg+Welzijn, gepubliceerd op 23 juli 2026, stellen zij dat hulpverleners al in actie moeten komen voordat het heet wordt. De kern van hun boodschap: bij psychiatrische patiënten kan hittestress snel tot problemen leiden, en preventie begint dus ruim op tijd.

Waarom psychiatrische patiënten extra risico lopen

Warm weer is voor het lichaam al een belasting. Volgens het RIVM kunnen mensen in kwetsbare groepen op warme dagen last krijgen van onder meer vermoeidheid, hoofdpijn en concentratieproblemen, en kunnen medicijnen de kans op problemen vergroten doordat bijvoorbeeld de water- en zouthuishouding verstoord raakt. Bij mensen met een psychische aandoening spelen daarnaast ook factoren mee als verminderde stressbestendigheid, problemen met zelfzorg en een grotere gevoeligheid voor verstoring van slaap en dagritme.

Het RIVM beschrijft bovendien dat extreme hitte de werking van psychische medicatie kan verstoren en dat mensen met een psychische aandoening zich vaak lastiger aanpassen aan extreme hitte door cognitieve en sociaaleconomische obstakels. Dat maakt deze groep niet alleen medisch, maar ook praktisch kwetsbaar: iemand kan de signalen van oververhitting minder goed herkennen, later hulp zoeken of minder goed in staat zijn om zelf maatregelen te nemen.

Waarom wachten tot het Nationaal Hitteplan te laat kan zijn

Het Nationaal Hitteplan is bedoeld om zorgprofessionals, mantelzorgers en vrijwilligers extra alert te maken zodra warm weer wordt verwacht. Het RIVM activeert het plan op basis van de weersverwachting, in samenwerking met het KNMI. Maar juist bij psychiatrische patiënten is dat moment soms al te laat als er dan nog pas met voorbereiden wordt begonnen.

Dat is precies de reden waarom de oproep van Molenaar en Klaver ertoe doet: niet reageren op de eerste hete dag, maar al eerder inventariseren wie risico loopt, wie toezicht nodig heeft en welke afspraken er zijn als de temperatuur oploopt.

Hitte wordt vaker een zorgvraag

De urgentie groeit niet alleen door individuele kwetsbaarheid, maar ook door het veranderende klimaat. Het RIVM laat zien dat hittegolven tot extra sterfte leiden en dat hittegerelateerde gezondheidsproblemen al zichtbaar blijven, ook na de introductie van het Nationaal Hitteplan. In de recente klimaatanalyse wijst het instituut er daarnaast op dat mensen met een psychische aandoening kwetsbaar zijn voor extreme hitte of hittegolven.

Zorg+Welzijn noemt bovendien dat Nederland recent extreme hitte kende, met temperaturen tot 39 graden, en verwijst naar verwachtingen dat hittegolven vaker zullen voorkomen en het aantal sterfgevallen daardoor zal toenemen. Dat onderstreept waarom hittezorg geen seizoensdetail is, maar onderdeel van goede basiszorg.

Wat hulpverleners nu al kunnen doen

De belangrijkste les is simpel: zorg vóór de hitte piekt. Denk dan aan:

• het vroegtijdig signaleren van patiënten die kwetsbaar zijn;
• afspraken maken over contactmomenten tijdens hete dagen;
• medicatie en vochtinname extra kritisch bespreken;
• controleren of iemand zelfstandig verkoeling kan zoeken;
• en helder vastleggen wie belt, bezoekt of opschaalt als het mis dreigt te gaan.

Ook praktische maatregelen tellen mee. Het RIVM adviseert zorgprofessionals om vooral aandacht te hebben voor mensen die kwetsbaar zijn of niet goed voor zichzelf kunnen zorgen, en verwijst naar lokale voorzieningen zoals koele plekken en hulp voor kwetsbaren. Voor deze groep is dat geen luxe, maar preventie.

Een vergeten groep verdient een vaste plek in hittebeleid

Als hittebeleid alleen is ingericht op ouderen en jonge kinderen, mist het een belangrijke risicogroep. Mensen met een psychische aandoening hebben niet alleen medische kwetsbaarheid, maar vaak ook minder buffer om zelf op tijd bij te sturen. Daarom hoort hun risico standaard meegenomen te worden in hitteprotocollen, teamoverleggen en individuele zorgplannen.

De boodschap is dus niet ingewikkeld, maar wel belangrijk: wacht niet tot de thermometer oploopt. Zet nu al de lijst klaar van cliënten, patiënten en bewoners die extra aandacht nodig hebben. Juist voordat het warm wordt, valt de meeste schade te voorkomen.