Soms begint professioneel helpen niet met een dossier, maar met de vraag of iemand je überhaupt binnenlaat. In het sociaal werk kan de eerste minuut het verschil maken tussen afhaken en vertrouwen. Precies daar zet Marc Räkers de toon: niet op afstand blijven, maar bewust nabij zijn. Hij pleit voor wat hij een professionele vriendschap noemt, geen losse gezelligheid, maar een relationele houding waarin iemand zich gezien en veilig kan voelen.

Nabijheid als professioneel uitgangspunt

Het pleidooi van Räkers past in een bredere discussie over professionalisering in het sociaal werk. Het betrokken artikel verscheen op 19 mei 2026 in de categorie Achtergrond en binnen het thema Professionalisering. Dat is veelzeggend: de vraag is niet óf nabijheid ertoe doet, maar hoe je die nabijheid professioneel inzet zonder grenzen te verliezen.

Voor sociaal werkers is dat geen theoretische oefening. In de praktijk gaat het om mensen die al teleurstellingen achter de rug hebben voordat jij binnenkomt. Juist dan wordt houding een instrument: hoe je kijkt, spreekt, luistert en aanwezig bent, bepaalt mede of iemand zich openstelt.

Waarom “afstand houden” soms niet helpt

Räkers werkt vanuit Stichting Eropaf! in Amsterdam. Daar komt hij mensen tegen in kwetsbare omstandigheden, vaak nadat zij al meerdere keren zijn afgehaakt of teleurgesteld zijn in hulpverlening of systemen. Dat maakt het eerste contact extra geladen. Een formele, terughoudende benadering kan dan precies het tegenovergestelde effect hebben van wat bedoeld is: nog meer afstand.

Hij zegt zelf dat hij, als man, lang van stuk en met een zware stem, intimiderend kan overkomen. Dat is geen detail, maar een professionele realiteit. Wie in het sociaal werk werkt, draagt niet alleen kennis mee, maar ook aanwezigheid. En die aanwezigheid kan voor de ander vertrouwd of juist spannend voelen.

Professionele vriendschap: warm, maar niet grenzeloos

De term “professionele vriendschap” roept meteen vragen op. Want vriendschap klinkt persoonlijk, gelijkwaardig en informeel, terwijl hulpverlening juist vraagt om rolbewustzijn, betrouwbaarheid en duidelijke grenzen. Toch zit precies daar de kern: professionele nabijheid is niet hetzelfde als privébetrokkenheid. Het is betrokken zijn zonder jezelf uit de rol te verliezen.

Voor NFG-leden is dat onderscheid herkenbaar. Ook binnen complementaire psychosociale therapie en coaching draait het om professionele, niet-medische begeleiding binnen een ethisch, juridisch en kwaliteitsmatig geborgd kader. Nabijheid kan helpen, maar alleen als die in dienst staat van de cliënt en ingebed blijft in heldere professionele afspraken. Dat voorkomt rolverwarring en beschermt zowel de cliënt als de hulpverlener.

Wat nabijheid in de praktijk betekent

Professionele nabijheid zit vaak in kleine dingen:

• iemand serieus nemen zonder direct te corrigeren;
• eerst aansluiten bij emotie, daarna pas bij inhoud;
• taal gebruiken die begrijpelijk is;
• ruimte laten voor schaamte, weerstand en wantrouwen;
• consequent zijn in afspraken en opvolging.

In een context waarin cliënten al teleurstellingen hebben ervaren, telt betrouwbaarheid zwaarder dan mooie woorden. Dan is nabijheid geen stijlmiddel, maar een manier om veiligheid op te bouwen.

Ook de omgeving speelt mee. In de beroepspraktijk is rust belangrijk: geen storende onderbrekingen, geen onrust, geen gevoel van haast. Dat sluit aan bij een professionele setting waarin cliënten zich welkom en beschermd kunnen voelen. Voor hulpverlening geldt immers dat rust, privacy en voorspelbaarheid geen luxe zijn, maar voorwaarden voor goed contact.

De kracht van het eerste contact

Bij mensen in kwetsbare situaties wordt de eerste ontmoeting vaak breed uitvergroot. Niet alleen wat je zegt, maar ook hoe je binnenkomt, bepaalt of iemand zich op zijn gemak voelt. Räkers’ aanpak laat zien dat professionaliteit niet altijd afstandelijk hoeft te zijn; soms is juist gecontroleerde nabijheid de meest professionele keuze.

Dat vraagt wel om zelfinzicht. Als je weet dat jouw uitstraling intimiderend kan overkomen, kun je daar bewust op sturen. Dan wordt professionaliteit niet alleen een kwestie van methodiek, maar ook van zelfreflectie: hoe kom ik over, wat roept mijn aanwezigheid op, en wat heeft deze cliënt op dit moment nodig?

Een les voor sociaal werkers en begeleiders

De oproep van Räkers is geen pleidooi om grenzen op te heffen. Het is een oproep om menselijk contact niet te zien als iets dat de professionaliteit ondermijnt, maar als iets dat die professionaliteit juist kan dragen. In sommige situaties helpt een warme, nabije benadering meer dan een afstandelijke deskundige houding.

Voor psychosociaal therapeuten, psychosociaal werkers/ counselors en coaches ligt daar een duidelijke opdracht: wees niet bang voor relatie, maar wees wel scherp op rol. Juist die combinatie maakt hulp geloofwaardig. Cliënten voelen snel aan of nabijheid echt is, of alleen een techniek.

Wat je hiervan kunt meenemen

De kern is eenvoudig: professionals hoeven niet koel te zijn om professioneel te blijven. Nabijheid kan een werkzame keuze zijn, zolang die bewust, begrensd en cliëntgericht wordt ingezet. In een veld waarin vertrouwen vaak beschadigd is, kan een professionele vriend precies de figuur zijn die de deur weer op een kier zet.

De volgende stap is daarom niet om afstand helemaal los te laten, maar om scherper te kijken naar je eigen houding: hoe bouw jij veiligheid op, en hoe laat jij merken dat iemand bij jou terechtkan zonder dat je de professionele grens verliest?